Γράμματα στον Ίνγκμαρ Μπέργκμαν.

8459275800_0969e635c8_o

Το γράμμα αυτό το έγραψε ο Στάνλευ Κιούπρικ για τον Ίνγκμαρ Μπέργκμαν το 1960, ένα γράμμα θαυμασμού και εκθειασμού, σα να ήταν ο Κιούμπρικ ο οποιοσδήποτε, άλλος ένας θαυμαστής που θα επηρέαζε, όπως άλλωστε έχει πει, τις μελλοντικές δουλειές του. Ο ίδιος ήταν μόλις 31 χρονών τότε ενώ ο Μπέργκμαν τον περνούσε μόλις δέκα χρόνια.  H επιθυμία κι η ανυπομονησία του για να βάλει κι ο ίδιος το λιθαράκι του στον παγκόσμια ιστορία του κινηματογράφου είναι διάχυτη. Ακολουθεί το γράμμα του προς τον Μπέργκμαν

9 Φεβρουαρίου 1960,

Αγαπητέ κύριε Μπέργκμαν,

Έχετε σίγουρα λάβει αρκετές αξιώσεις και επιτυχίες σε όλο τον κόσμο για να θεωρήσετε αυτό το σημείωμα εντελώς περιττό. Αλλά ότι και αν αξίζει θα ήθελα να εκθειάσω και να εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου ως συνάδελφος για την απόκοσμη συνεισφορά σας στον κόσμο με τις ταινίες σας (δεν έχω βρεθεί ποτέ στη Σουηδία και δεν έχω λάβει συνεπώς την ευχαρίστηση να δω τις θεατρικές σας δουλειές). Το όραμα της ζωής σας με συνεπήρε βαθιά, πιο βαθιά από οποιαδήποτε ταινία. Πιστεύω πως είστε ο μεγαλύτερος κινηματογραφιστής στο χώρο σήμερα. Πέρα από αυτό, επιτρέψτε μου να σας πω πως είστε αξεπέραστος από οποιονδήποτε στη δημιουργία του κλίματος και της ατμόσφαιρας, στη λεπτότητα της ερμηνείας, στην αποφυγή του προφανούς, στην αξιοπιστία και την πληρότητα στην απόδοση των χαρακτήρων. Σε αυτό το σημείο πρέπει να προσθέσω επίσης οτιδήποτε άλλο έχει να κάνει με την δημιουργία μιας ταινίας. Εκτιμώ πως είστε ευλογημένος με υπέροχους ηθοποιούς. Οι Μax Von Sydow και Ingrid Thulin ζουν έντονα στη μνήμη μου και υπάρχουν πολλοί άλλοι των οποίων τα ονόματα μου διαφεύγουν. Εύχομαι σε εσάς και σε όλους αυτούς την καλύτερη τύχη και ανυπομονώ με ζήλο κάθε ταινία σας.

Με εκτίμηση,
Στάνλευ Κιούμπρικ

Αυτό είναι και το πρωτότυπο γράμμα θαυμασμού που έστειλε ο Κιούμπρικ στον Μπέργκμαν.

5912775575_5e1fcf38fe_o

Μερικές δεκαετίες αργότερα ένας άλλος σκηνοθέτης ο Ακίρα Κουροσάβα στέλνει κι αυτός με τη σειρά του ένα γράμμα στον Μπέργκμαν για τα εβδομηκοστά του γενέθλια τον Ιούλιο του 1988. Μέχρι τότε ο Σουηδός σκηνοθέτης είχε λάβει τρία Όσκαρ, δύο βραβεία της Βρετανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου, 7 βραβεία στις Κάννες, 6 Χρυσές Σφαίρες και μια σειρά άλλων τιμητικών διακρίσεων.

‘Δεν είναι έτσι!’ Τουλάχιστον έτσι πίστευε ο Κουροσάβα όταν εξέφρασε στον Μπέργκμαν το βαθύ σεβασμό προς το πρόσωπό του… Ακολουθεί το γράμμα του Ιάπωνα σκηνοθέτη.

646b881fb08fb5488ce52bdde542f0fd10_675_489.png

Αγαπητέ κύριε Μπέργκμαν,
επιτρέψτε μου να σας συγχαρώ για τα εβδομηκοστά σας γενέθλια.

Η δουλειά σας αγγίζει βαθιά την καρδιά μου κάθε φορά που την βλέπω και έχω μάθει αρκετά από τις δουλειές σας και έχω παροτρυνθεί από αυτές. Θα ήθελα να παραμείνετε υγιής για να δημιουργήσετε ακόμα πιο όμορφες ταινίες για εμάς.

Στην Ιαπωνία υπήρχε ένας σπουδαίος καλλιτέχνης που ονομαζόταν Τεσάι Τομιόκα και έζησε την Περίοδο Μεϊτζί (τέλη 19ου αιώνα). Αυτός ο καλλιτέχνης ζωγράφισε πολλούς εξαίρετους πίνακες ενώ ήταν ακόμα νέος, και όταν έφτασε στην ηλικία των ογδόντα, άρχισε ξαφνικά να ζωγραφίζει πίνακες οι οποίοι ήταν πολύ ανώτεροι από τους προηγούμενους, σα να βρισκόταν σε μια εκπληκτική άνθιση. Κάθε φορά που βλέπω τους πίνακές του, συνειδητοποιώ πλήρως πως ένας άνθρωπος δεν είναι στην πραγματικότητα ικανός στο να δημιουργήσει πάρα πολύ καλά έργα εάν δεν φτάσει την ηλικία των ογδόντα.

Ο άνθρωπος γεννιέται μωρό, εξελίσσεται σε αγόρι, περνάει στο στάδιο της νεότητας, το αποκορύφωμα της ζωής, και τελικά επιστρέφει για να γίνει πάλι μωρό πριν κλείσει τη ζωή του. Αυτός είναι κατά τη γνώμη μου, ο ιδανικότερος τρόπος ζωής.

Πιστεύω πως θα συμφωνείτε πως ένας άνθρωπος είναι ικανός στο να παράγει καθαρές δουλειές, δίχως περιορισμούς, την περίοδο της δεύτερης νηπιακής ηλικίας.

Είμαι τώρα 77 χρονών και είμαι πεπεισμένος πως η πραγματική μου δουλειά μόλις αρχίζει.

Ας μείνουμε ενωμένοι για το καλό των ταινιών.

Με τις θερμότερες ευχές μου,

Ακίρα Κουροσάβα.

Ακολουθεί το πρωτότυπο γράμμα τα Κουροσάβα προς τον Μπέργκαμν.

tumblr_my2o3zCshV1rmg6igo1_500

Πόσοι ξέρουμε το Θεόδωρο Αγγελόπουλο;

Ναι το μάθαμε όλοι πως πέθανε ο Θεόδωρος Αγγελόπουλος. Το μάθανε επίσης και αυτοί που δεν τον ήξεραν. Όπως επίσης και αυτοί που είχαν χρησιμοποιήσει το όνομά του σε ποικίλες σατυρικές ή κακοπροαίρετες  εκπομπές για να παρομοιάσουν π.χ. τους αργούς ρυθμούς του Έλληνα ή την τεμπελιά του με τα αργά πλάνα του σκηνοθέτη. Χλευάζοντας δηλαδή. Όχι επαινώντας. Ή αν δεν είναι του γούστου μας βρε παιδί μου ας το αναγνωρίσουμε τουλάχιστον. Αναγνωρίζοντας και διακρίνοντας ποιός είναι ο πολιτισμός μας και ποιός όχι. Είναι οι ταινίες του Αγγελόπουλου μία κινηματογραφική εκδοχή της Ελλάδας του εικοστού αιώνα ή είναι όλες οι υπόλοιπες ελληνικές ταινίες μία αποτυχημένη προσπάθεια να αποδοθoύν στο πανί με σοκαριστικό τρόπο, προβάλλοντας έτσι τον ”πολιτισμό ” των επαρχιακών μας πόλεων; ( βλέπε Λάρισσα και Καρδίτσα.) Ποιές διαφημίζονται περισσότερο τελικά, ποιές αντιπροσωπεύουν τον ατομικό μας πολιτισμό; Και κατ’ επέκταση και σε άλλες μορφές τέχνης; Να μου πείτε θα χωριστούμε τώρα σε στρατόπεδα; Είναι όμως θέμα πολιτισμού, δεν είναι; Και, ναι, πολλοί θα σπεύσουν να δουν ταινία του Αγγελόπουλου τώρα. Όσοι από φυσικά αίτια δεν τον έμαθαν ποτέ ή όσοι τον σνόμπαραν και βλέπουν τώρα ότι η αρνητική δημοσιότητα, η είδηση δηλαδή του θανάτου του, τους ωθήσει στο αναλογιστούν και να σκεφτούν πως  ” κάτι θέλει να μας πει ποιητής”. Δεν με εξοργίζει ο κόσμος που δεν τον ξέρει. Θα κάνω κι εγώ παρακάτω την αυτοκριτική μου. Με εξοργίζει ο κόσμος που δεν ξέρει και παρ’ όλαυτα  εξακολουθεί να τοποθετεί ” τον άνθρωπο με τα αργά, βασανιστικά πλάνα” στην κατηγορία των ”άλλων, των κουλτουριάρηδων, των έντεχνων και των εναλλακτικών”. Από πότε η τέχνη απέκτησε ταυτότητα; Από πότε υιοθέτησε την δική της ξεχωριστή προσωπικότητα και έχει επιλεκτικούς φίλους; Γι΄αυτό βέβαια δεν φταίμε όλοι εμείς. Φταίει το κουτί που αγαπάμε να μισούμε. Και μέσα σε όλα αυτά μην μου πει κανείς πως η πλειοψηφία των σημερινών ταινιών έχουν καμία σχέση με αυτό που ονομάζουμε τέχνη. Κι αυτό γιατί οι ταινίες του Αγγελόπουλου και δεν ξέρω ποιανού άλλου δεν αποσκοπούν μόνο στο χρήμα. Δεν δημιουργούνται δηλαδή μόνο για εμπορικούς λόγους. Σαφώς οι άνθρωποι ίσως να θέλουν να δουν τον κόσμο να ανταποκρίνεται σ’ αυτό που κάνουν και να έχουν και έσοδα από αυτό. Το πρόβλημα είναι όμως πως μια τέτοια κουβέντα θέλει και συνομιλητή γι’ αυτό σταματάω την σκέψη μου στη μέση.

Όσο αναφορά την αυτοκριτική μου δηλώνω πως έχω δει μία ταινία του Αγγελόπουλου, ”Το λιβάδι που δακρύζει”. Και ορισμένα πλάνα από ορισμένες άλλες. Είχα μάλιστα έτοιμη στον υπολογιστή την ”Σκόνη του Χρόνου” αλλά το μηχάνημα παρέδωσε πνεύμα την επόμενη μέρα. Το θέμα είναι πως δεν γνωρίζω να πω πολλά για το έργο ενός σκηνοθέτη όπως του Αγγελόπουλου. Σκέφτηκα όμως  κάποτε να προσπαθήσω να αμφισβητήσω όλους όσους απέρριπταν τις ταινίες του. Και ναι δικαιώθηκα. Η ταινία ήταν εξαιρετική. Τα πλάνα του ήταν πραγματικά ποιητικά. Η μουσική, η ατμόσφαιρα.. Αυτό που έμαθα από αυτή την ταινία, αλλά και από άλλες ταινίες του ίδιου ύφους, είναι ότι δεν σου προσφέρονται όλα στο πιάτο. Στις ταινίες του Αγγελόπουλου ζεις ένα ταξίδι στην ορεινή, βροχερή, νοσταλγική Ελλάδα στις αρχές του εικοστού αιώνα . Κάπου εκεί που λάμβαναν χώρα οι Βαλκανικοί πολέμοι, η γερμανική κατοχή, ο εμφύλιος πόλεμος.. Με μια μουσική ύμνος για την ταλαιπωρημένη, λασπωμένη Ελλάδα.. Κλείνω λοιπόν λέγοντας πως δεν γνωρίζω τον αείμνηστο κύριο Αγγελόπουλο. Ούτε το έργο του. Ξέρω όμως τι πρεσβεύει. Τι θέλει πίσω του να αφήσει. Τι θέλει να πει. Σε ποιούς απευθύνεται. Γι’ αυτό το λόγο λοιπόν  τον αναγνωρίζω

Υ.Γ. Οι σκέψεις μου αποτυπώθηκαν στο ”χαρτί” ακούγοντας Zbigniew Preisner, από την ”Μπλε ταινία” του Kieslowski. Το αφιερώνω στον αείμνηστο κύριο Αγγέλοπουλο και σε εσάς.