Zyriab: η πολιτιστική διασημότητα της Μεσαιωνικής περιόδου

ziryab

H κουζίνα της μεσαιωνικής αραβικής Ισπανίας- και τελικώς της Ευρώπης στο σύνολό της- επηρεάστηκε βαθιά από έναν από τους σπουδαιότερους μουσικούς όλων των εποχών, έναν άντρα ονόματι Ziryab ή αλλιώς Τσίχλα ή Κίχλη (Blackbird).

Έτσι δηλώνει ο Robert W. Lebling , συγγραφέας/εκδότης με εκτεταμένη εμπειρία στη Μέση Ανατολή. Είναι όμως έτσι; Ή μήπως ο Ziryab είχε κι άλλες ικανότητες, μια κουλτούρα που θα επηρεάσει την εξέλιξη πολλών διαφορετικών τάσεων μέχρι και σήμερα;

Ο Ζiryab  ίσως γεννήθηκε στο Ιράκ (Βαγδάτη) το 789 μ.χ, χωρίς να είναι ακόμα βέβαιος ο τόπος προέλευσής του. Ιστορικοί έχουν ισχυριστεί κατά καιρούς πως είναι Άραβας, Πέρσης, Κούρδος, Αφρικανός.  Τον ονόμασαν ”Τσίχλα”, παραπέμποντας στο σκουρόχρωμο πουλί, λόγω της σκούρας επιδερμίδας του και των όμορφων φωνητικών του επιδόσεων.  To 822 εγκαταστάθηκε στην Κόρντομπα της Ισπανίας υπό την προστασία του εμίρη του χαλιφάτου των Ομοϋμαδών στην αλ- Ανταλούς ( τη σημερινή Ανδαλουσία, αλλά με τον όρο αυτό εννοούσαν γενικώς την Ιβηρική Χερσόνησο οι μουσουλμάνοι), τον Αμπντούλ Ραχμάν τον Δεύτερο. Eκεί ο Ziryab κατάφερε να βρει την ευμάρεια, την αναγνώριση της τέχνης του και δόξα χωρίς προηγούμενο. Ένα από τα πρώτα πράγματα που έκανε ήταν να καθιερώσει ένα ίδρυμα στο οποίο οι μαθητές θα είχαν την ευκαιρία να εκπαιδευτούν στις μουσικές τέχνες και την ψυχαγωγία.

ZIRAYB_2_5431246

Τους δίδαξε παραδοσιακά μουσικά είδη και τραγούδια φερμένα από τη Βαγδάτη , προσθέτοντας όμως σε αυτά και τις δικές του ιδέες καινοτομώντας όλο και περισσότερο με το πέρασμα του χρόνου. Ο Ziryab ήταν επίσης αυτός που έφερε το λαούτο στην Ευρώπη και την Ισπανία, καινοτομώντας επίσης με την προσθήκη της πέμπτης χορδής. Αυτή η καινοτομία προετοίμασε το έδαφος για την μετέπειτα εξέλιξη της κιθάρας.

Ziryab clothing

Είχε όμως και άλλα χαρίσματα εκτός από τις μουσικές του δεινότητες, χαρακτηρίζοντας μοναδική την ποιότητα της κουλτούρας που τον διακατείχε. Όσο αστείο κι αν ακούγεται ήταν πρωτοπόρος στο χώρο της μόδας. Στην αλ – Ανταλούς εκείνη την περίοδο δεν δινόταν μεγάλη έμφαση στην ένδυση, στα χρώματα, στους συνδυασμούς. Όλα αυτά τα άλλαξε ο Ziryab. Eπεσήμανε πως, στην ένδυση, πρέπει να χρησιμοποιούνται συγκεκριμένα χρώματα σε συγκεκριμένες περιστάσεις κατά τη διάρκεια του χρόνου. Για παράδειγμα το χειμώνα τα ρούχα πρέπει να έχουν σκούρο χρώμα, φτιαγμένα από ισχυρό υλικό με τη γούνα να αποτελεί απαραίτητο μέρος της ένδυσης. To φθινόπωρο και το χειμώνα τα χρώματα πρέπει να αντικατοπτρίζουν τα κυρίαρχα χρώματα των δύο εποχών. Το Φθινόπωρο κάποιος πρέπει να φοράει κόκκινα, πράσινα, κίτρινα χρώματα, δηλώνοντας έτσι τα εναλλασσόμενα χρώματα των φύλλων. Την άνοιξη πίστευε πως τα φωτεινά χρώματα  που μπορούν να θυμήσουν τα ανθισμένα λουλούδια, είναι αυτά που πρέπει να φορεθούν. Το Καλοκαίρι άσπρα ή φωτεινά ρούχα θεωρούνταν σύμφωνα με αυτόν κατάλληλα.

Ziryab-6

Δεν τελείωσαν εδώ όμως οι καλιτεχνικές τάσεις και οι καινοτομίες του Ziryab. Άλλαξε επίσης τον τρόπο με τον οποίο έτρωγαν στην αλ- Ανταλούς. Ως ένας εξαιρετικός γνώστης της πολύπλοκης κουζίνας της Βαγδάτης, χαρακτηρίστηκε ειδικός στο γκουρμέ φαγητό, στην εκλεκτή δηλαδή κουζίνα. Με την ευλογία του εμίρη ανέλαβε τις κουζίνες στην ευρύτερη περιοχή της Ανδαλουσίας και επέφερε επανάσταση στις τέχνες ”του τραπεζιού”. Ο Ziryab έδειξε στους μάγειρες του παλατιού πώς να ετοιμάζουν σωστά τα ελκυστικά ισπανικά συστατικά- κρέας, ψάρι, πουλερικά, λαχανικά, τυρί, σούπα, ξηρούς καρπούς και φρούτα – εμπνευσμένα από την υψηλή κουζίνα της Βαγδάτης. Υπήρχε μάλιστα πιάτο που του είχε αποδόσει τη δική του ονομασία: αυτό περιελάμβανε κεφτεδάκια και μικρά τριγωνικά κομμάτια από ζύμη ψημένη σε λάδι με κολίανδρο. Το όνομα αυτού ”taqliyat Ziryab” ή αλλιώς ” το τηγανισμένο πιάτο του Ziryab”. Έκτακτος!

Είχε όμως και τρόπους ο αγαπητός Ziryab. Φρόντισε δηλαδή τα δείπνα του παλατιού να σερβίρονται σε ”πιάτα”, το ένα μετά το άλλο. Ξεκινούσε με τη σούπα, ύστερα συνέχιζε με το κύριο πιάτο, εναλλάσσοντάς τα με πιάτα πουλερικών και στο τέλος σέρβιρε επιδόρπια γλυκών, τα οποία, σύμφωνα με ιστορικούς, περιελάμβαναν ”καρυδόπιτες, αμύγδαλα και μέλι ή πατέ φρούτων αρωματισμένα με βανίλια, γεμισμένα με φιστίκια αιγίνης και φουντούκια”. Υπήρχε όμως και κάτι άλλο που δεν του άρεσε και αποφάσισε να το αλλάξει. Ξεφορτώθηκε τις άγαρμπες μεταλλικές κούπες και τις αντικατέστησε με ελαφρύτερες, περισσότερο ελκυστικές κρυστάλλινες ή γυάλινες κούπες, άλλη μία καινοτομία που ισχύει μέχρι και σήμερα.

Φαντάζεστε εκείνη την εποχή να συζητάς με κάποιον πολύ κοντά;  Δε νομίζετε πως χωρίς τις βασικές αρχές υγιεινής θα.. μύριζε το στόμα σας; O Ziryab είχε τη λύση. Ήταν ο πρώτος που εισήγαγε την οδοντόκρεμα στην χερσόνησο. Επιπλέον ήταν ο πρώτος που πρότεινε το αποσμητικό ως ένα τρόπο για να μυρίζει κανείς ωραία φέρνοντας και νέα είδη κουρέματος και χτενίσματος. Τα νέα χτενίσματα τα διαχειρίζονταν με μια νέας μορφής σαμπουάν που εισήγαγε, φτιαγμένο από ροδόνερο κι αλάτι, με αποτέλεσμα τα μαλλιά να είναι ελαφρύτερα από πριν.

ZIRYAB_teaching music_54312

O Ziryab, ως ένα πολιτιστικό σύμβολο, με τους αυτοδημιούργητους κανόνες για τη μουσική, τη μόδα, την υγιεινή και το φαγητό, κατάφερε να εξαπλωθεί σε όλη την Ιβηρική Χερσόνησο κι ακόμα παραπέρα. Τα κατορθώματά του κέρδισαν το σεβασμό των επόμενων γενεών μέχρι και σήμερα. Πέθανε το 857 σε ηλικία 68 ετών, είχε πολλές γυναίκες οι περισσότερες από τις οποίες είναι  άγνωστες. Επίσης κατάφερε κι απόκτησε 8 γιους και 2 κόρες και ασχολήθηκαν όλοι τους με την τέχνη της μουσικής.

Καθώς οι αιώνες πέρασαν η φήμη του εξασθένησε, όμως οι καινοτομίες του παρέμειναν βαθιά ριζωμένες στις Ευρωπαϊκές τάσεις. Αν μη τι άλλο, ήταν ένας πολύ ενδιαφέρον άνθρωπος!

Άν και δυσκολεύτηκα να βρω τραγούδια ή μελωδίες που να έχουν την σφραγίδα του Zyriab, ωστόσο είμαι σίγουρος οι επιρροές του δεν είναι καθόλου μακριά από τη μεσαιωνική αραβική- ανδαλουσιανή μουσική.

Πηγές:

Advertisements

6 thoughts on “Zyriab: η πολιτιστική διασημότητα της Μεσαιωνικής περιόδου

  1. Άιναφετς July 31, 2013 / 2:46 pm

    Αυτό που μου κάνει πάνω α’ όλα εντύπωση, δεν είναι τόσο ο εκπληκτικός Zyriab, αλλά πώς έπεσε στα χέρια σου, τέτοιο υλικό! 😉
    Η μουσική, είναι απολύτως του γούστου μου!
    Εξαιρετική ανάρτηση, Κουφετάριε! 🙂

    • koufetarios July 31, 2013 / 2:51 pm

      Aγαπητή Άιναφετς οι πληροφορίες για τον Zyriab εμφανίστηκαν μπροστά μου εντελώς τυχαία και αμέσως ενθουσιάστηκα. Έψαξα μερικά πράγματα γι’ αυτόν στα ελληνικά και δεν βρήκα τίποτα. Σκέφτηκα έτσι να δω τι υπάρχει εκεί έξω γι’΄αυτόν τον άνθρωπο και ομολογώ πως βρήκα πάρα πολλά! Ήταν και για μένα εξαιρετικά ευχάριστη η συλλογή αυτών των πληροφοριών και γενικότερα η σύνθεση αυτής της ιστορίας.

      Να είσαι καλά Άιναφετς την καλησπέρα μου!

  2. moodytimes July 31, 2013 / 4:04 pm

    Πάντα μου άρεσαν οι “ασυνήθιστες” καταχωρίσεις σαν την παραπάνω. Ειλικρινά την καταχάρηκα.
    Καλό σου απόγευμα

    • koufetarios August 1, 2013 / 9:16 am

      Σ’ ευχαριστώ Moody κι εγώ χάρηκα γράφοντας αυτή την ανάρτηση, ήδη θα ήθελα πολύ έτσι τυχαία να εμφανίζονταν μπροστά μου κι άλλες τέτοιες ενδιαφέρουσες προσωπικότητες.

      Καλημέρα!

  3. Άιναφετς August 2, 2013 / 3:27 pm

    Καταλαβαίνω πολύ καλά, αυτό το: “Εμφανίστηκε ξαφνικά μπροστά μου”!
    Όλες οι αναρτήσεις μου, έτσι εμφανίζονται… π.χ ψάχνω ένα τραγούδι και παραδίπλα βλέπω κάτι που μου κάνει κλικ… και αυτό το κλικ, γίνεται ποστ! 😉

    Καλησπέρα, ελπίζω να έγινες καλά! 🙂

    ΥΓ: Δεν λειτουργεί το ορθογραφικό λεξικό των σχολίων σου!

    • koufetarios August 3, 2013 / 4:53 pm

      Ναι είναι πολύ ευχάριστο όταν συνομωτεί κατά κάποιο τρόπο το σύμπαν για να σου προσφέρει ικανοποίηση και χαρά. Έλα Άιναφετς πες.. τι ξόρκι μου έκανες και έγινα καλά; Μόνο την αντιβίωση πίνω ακόμα! Σε σένα το οφείλω χαχα 🙂

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s